ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਾਰਕ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਬੀਜ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਸ ਬੀਜ ਤੋਂ ਗਰਭ ਬਣਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ 'ਚ ਉਸ ਅੱਗ-ਜਨਮੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਗਰਭ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਸ 'ਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਕਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁਣ ਮਿਲੇਗਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਦੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਗਰਭ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਝਾਗ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਰਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਬਣ ਗਏ। ਇੱਥੋਂ ਸਣਮੁਖਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਗਰਭ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਆਕृति ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਚਲੋ, ਚਲੋ! ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਵਰਤਾਰਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਰਾ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗ-ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਤਾਰਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਸਣਮੁਖਾ ਕੋਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਹਾਲਾਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਜਾਓ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਤੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ "ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਤੀਰਥ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ "ਕਾਰਤਿਕਾ" ਅਤੇ "ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ" ਦੇ ਸੰਯੋਗ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਸ-ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੀਰਥ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਉਵਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਸ਼ਯਪ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਭਉਵਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਯੱਗ ਕਰਾਂ?" ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਯੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।" ਉੱਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੱਗ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਯੱਗ ਸਥਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਯੱਗ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਵੀ ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਦਾ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ; ਯੱਗ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।" ਫਿਰ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਸ਼ਯਪ, ਸੰਵਰਤਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਭਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਇਕੱਠੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਥਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਸੋ।" ਸੰਵਰਤਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥਾਂ ਦੱਸੇਗਾ।" ਭਉਵਨਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, noble ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਉਵਨਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾਓ; ਰਾਜਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਕਸ਼ਯਪ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ, ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਉੱਥੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਭਉਵਨਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।" "ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡੋ, ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।" ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਭਉਵਨਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਾ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵਧੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਓ।" ਭਉਵਨਾ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਦਾਨ ਕਰੀਏ?" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੇ ਭਉਵਨਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।