ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ। ਛੇ ਮੁੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਾਰਵਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸਕੰਦ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਉਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਅ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਥੰਮ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਰਾਗ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਰਸਤਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।" ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਰਤਾਵ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਦਵਾਂ?" ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਪਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ—ਇਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ: "ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਣ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਪਾਹਜ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਜਾਣ।" ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਥਾਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਮুনি ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਬੀਜ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਣੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮুনি ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਛੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ-ਜਨਮਿਆ ਬੀਜ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਰੋਸ਼ਨ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲੇਗੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਦੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭ੍ਰੂਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੇਂਨ (ਝਾਗ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਬਣ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਭ੍ਰੂਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਜਾਓ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਸੁਤੰਤਰਤ ਵਰਤਾਅ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁਖੀ ਉਹ ਛੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਰਦ ਦੇਖ ਪਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਹਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗ-ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਝਟਪਟ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇਗਾ।" ਦਿਵਿਆ ਮুনি ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਕੋਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਦਸ-ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੌਵਨ ਸੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਭੌਵਨ, ਜੋ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਚਾਰਯ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਾਂ?" ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਯਜਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰ।