ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਤੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਮੁੜ ਇਸਨਾਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੈਲਾ-ਕੁਚੈਲਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੀਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਠੀਕ ਉਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੋਲ਼ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਇਆ। ਕਬੂਤਰ, ਕਬੂਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਥਾਂ “ਕਪੋਤਾ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ ਇਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਠ, ਯਜ्ञ ਆਦਿ ਕਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਣ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ “ਕੌਮਾਰ” ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸ੍ਰਵਣੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਭੋਗ ਭੋਗ।” ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ) ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਦ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਰੀਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਮਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ। ਛੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਡਰ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ।” ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸਕੰਦਾ ਮਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਛੱਨਮੁਖ (ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ) ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਤੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਹਰ ਔਰਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਖੀ। ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। “ਜੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।” ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਸਭ ਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੰਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।” ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੋ ਵੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਹੁਣ ਮੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਦਿਵਾਂ?” ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਦਿਓ: ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣ।” “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇੱਥੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਤੇ ਜੋ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਣ।” ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ ਇਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਥਾਂ ਕਰਤਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬੀਜ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਸ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੋ ਭ੍ਰੂਣ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਛੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਭੀਜ ਤੋਂ ਗਰਭ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਕੀ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਲਵਾਂ?” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਲ ਦੌੜੀਆਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਝੱਗ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਰਭ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਇਕ ਰੂਪ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੱਨਮੁਖਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਚਲੋ, ਚਲੋ! ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਛੇ ਔਰਤਾਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਹਰਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇਗਾ।” ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰਤਿਕਾਵਾਂ ਛੱਨਮੁਖਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।