ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ? ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਥਰ, ਨਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੇੜੇ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰਿ ਮੁਨੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਬੈਠਿਆਂ-ਬੈਠਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਊਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਬੂਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਖੋਖਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਲਣਾ ਸੀ। ਕਬੂਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ। ਪਰ ਪਤਨੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈ—ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਨਰ ਕਬੂਤਰ ਜਦ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲਣੇ ਨੂੰ ਸੁੰਝਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ: "ਮੇਰੀ ਨੇਕਵਾਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਹੈ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਰਸਤੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵਰਤ ਜਾਣਦੀ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਕਿਸਮਤ, ਨਾ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਨ ਦਾ ਅਰਥ। ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।" ਕਬੂਤਰ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ, "ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨੇਕਵਾਨ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੰਝੇ ਹਨ।" "ਉਸ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਘਰ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਅਸਹਾਇ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੈ ਆਇਆ, ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਗਾਈਆਂ। ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਪਤੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਵੇ, ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਸ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮਿੱਤਰ, ਆਸਰਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰਤ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਨੇਕਵਾਨ! ਆਪਣਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ।" ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਰ ਕਬੂਤਰ ਚੌਕਸ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਉੱਥਾ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!" ਪਰ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਬੰਧ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਹ ਖੁਰਾਕ ਹਨ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ। ਅੱਗ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਆਚਾਰਯ ਹੈ; ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਚਾਰਯ ਹੈ।" "ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਆਚਾਰਯ ਹੈ। ਅਤਿਥੀ ਸਭ ਲਈ ਆਚਾਰਯ ਹੈ। ਜੋ ਘਰ ਆਏ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ।" "ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਜਣੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਿਤਰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਅਤਿਥੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।" "ਜਦ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿਥੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਅੱਗ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਛੱਡ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ, ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰ।" "ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਹੀ ਨੇਕਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗਾ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਹੈ—ਸੁਣ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ, ਨਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਰਤਵ੍ਯ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਚਿਰਸਥਾਈ ਹੋ ਗਈ।