ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਧੁਸੇਨਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵ ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਰਹੇ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ; ਯਜਨ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿਤੀ। ਦਾਨਵ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਹਿਆ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਗੰਗਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ, ਯਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ, ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਤੇ ਉਥੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ, ਜੋ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਏ; ਉਥੇ ਹੀ ਵਰਾਹ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੂੰਆ ਬਣ ਗਿਆ। ਯਜਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਯਜਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਯਜਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਚਮਚ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਰਾਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਭਾਵਪੂਰਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ; ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣੀ ਬਣਾਈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣੀ ਬਣਾਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਇਆ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਾ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਟੱਲ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪੋਤਾ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਤੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸਜਣਾਂ, ਤਪਸਵੀ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਪਾਪੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਆਕृति ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ, ਛੋਟੇ ਹੱਥ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਦੰਦ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਚੌੜਾ ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਛੋਟਾ ਪੇਟ, ਛੋਟੇ ਹੱਥ, ਵਿਅੰਗ, ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਰੰਘਦਾ, ਫਾਂਸੀ ਪਕੜੀ, ਮੰਦ-ਮੱਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਨੁਸ਼ ਪਕੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਸੇ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ; ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਜੀਉਂਦੇ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ, ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਲ ਮੁੜਿਆ। ਫਿਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਰਜਨਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਹਵਾ ਚਲੀ, ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰਣਿਆਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ; ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਦੋਂ ਚਲਿਆ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਖੱਡ, ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਪੀ, ਉਹ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ? ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ।" "ਹੁਣ, ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ; ਮੈਂ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਪੱਥਰ, ਨਾ ਰੁੱਖ ਨੇੜੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵਾਂਗ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਉਤਮ, ਚਮਕਦਾਰ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਸ ਉਤਮ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਿਰਭੈਤਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਰਵਾਸੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ; ਉਸ ਉਤਮ ਰੁੱਖ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਛੋਟਾ ਕਬੂਤਰ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਿਨ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਤ...