ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਬਚਪਨੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: “ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਵੀ ਬਚਪਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਬੋਲ ਕੇ, ਕਦੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੋਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਲਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਰੀਤ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਭੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਕੰਮ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ।” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜਟਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਦੇ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਨਦੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪੁੱਤਰ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ।” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪੋਧੀ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ।” ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਗਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵਹਾਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਸੜ ਗਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਨਦੀ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਬੱਚਾ ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ, “ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਭਗੀਰਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਜਟਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ: ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਗੀਰਥੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗੰਗਾ ਬਾਰੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ।” ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: “ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਫਲ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨਾਮਕ ਉਹ ਤੀਰਥ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤੀਰਥ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸਿੰਧੁਸੇਨ। ਜਦ ਯਜਨ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਜਨ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ—ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਦੱਸੀ। ਅਸੁਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਰਾਹ (ਸੂਰ) ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਜਾਵੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਗੰਗਾ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੀਦ ਕੇ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਗਏ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ, ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਉੱਪਰ ਆਏ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਹਰਿ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੋਂ, ਉਹ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੱਲ ਆ ਗਏ।