ਸਗਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੱਲ ਗਏ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸੇ। ਘੋੜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਸੋ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਘੋੜਾ ਲੱਭਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਹਾੜਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੋੜਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਸ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਘੋੜਾ ਅਣਲੱਭਿਆ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਦੇਵਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ, ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਹੋਈ: "ਘੋੜਾ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ!" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਪਾਤਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਯੋਗ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਕਪਿਲ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਤਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਿਓ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਜਗਾਏਗਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਕਪਿਲ ਜੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਲੇਟ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।" ਦੈਤ, ਕਪਿਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਕਪਿਲ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਇਹੀ ਚੋਰ ਹੈ, ਯਜਨ ਦਾ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿ ਉਠੇ, "ਇਸ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਘੋੜਾ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲੀਏ।" ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਿਰਫ ਘੋੜਾ ਲੈ ਚੱਲੀਏ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੀ ਕੰਮ?" ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਸਨ, ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਕੜਕ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਖਸ਼ਤਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਗ਼ਮੰਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਮুনি ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਗਰ ਨੂੰ ਕਪਿਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਤੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਗਰ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸੀ - ਅਸਮੰਜਸ, ਜੋ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦੱਸੀ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਅਸਮੰਜਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿਓ, ਇਹ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਅਸਮੰਜਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਹੁਣ ਸਗਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਬਚਿਆ ਸੀ ਜੋ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਬਚਿਆ ਹੈ?" ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ – ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਕਪਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਦਿਲੀਪ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਭਗੀਰਥ। ਜਦ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਸਗਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਰੇ ਸਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਸਗਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭਗੀਰਥ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜਟਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ, ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਰ ਸਭ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਹੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ, ਜਿੰਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕੇ ਕਰ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਏਂਗਾ।