ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨੋਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਤੇ ਸਾਧੁ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਤੇ ਕੰਬਲ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗੌਤਮ, ਹਰ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਉਪਜਣਗੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ।" ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ। ਨਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਭੀਮਰਥੀ ਅਤੇ ਤੁੰਗਭਦਰਾ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੌਤਮੀ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਤੀਰਥ ਵਧੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗੌਤਮੀ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪੰਜ ਲੱਖ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ ਉਪਜਣਗੇ। ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੌਤਮੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ, ਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਨਦੀ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।" ਇਹ ਗੰਗਾ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਰਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਗਈ ਸੀ—ਉਸ ਵਰਗਾ ਮੰਗਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਸਭ ਗੌਤਮ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਗੰਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੁਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਭਾਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਭਵ ਦੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਕ ਵਾਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਸਗਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਯਜਨਾਂ, ਦਾਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਭਣ ਵਾਲੀਆਂ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੱਦਿਆ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਰਜ ਕੀਤੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੀ।" ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੜ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ!" ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਏ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਣ।" ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਘੋੜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਘੋੜਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜਦ ਯੱਗ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਸ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ, ਘੋੜਾ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਘੋੜਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ (ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ), ਪਾਤਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਖੋਦਦੇ-ਖੋਦਦੇ ਜਲਦੀ ਪਾਤਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਕਪਿਲਾ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਏ।