ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਿਹਲ ਖੇੜੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਦਿਵਯ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋ ਸਕੇ।" ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂਦੀਮੁਖ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਨਾਲ, ਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੋ, ਠੀਕ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ੀ ਕਰੋ। ਗਰੀਬ ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਤੇ ਕੰਬਲ ਦਿਓ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪਤਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਹੇ ਗੌਤਮ, ਹਰ ਦੋ ਹੱਥ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ; ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਰਮਦਾ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਉਥੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਉੱਤੇ ਸਰਸਵਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਭੀਮਰਥੀ, ਤੇ ਤੁੰਗਭਦਰਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ—ਜਿਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਗੌਤਮੀ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਲੋਕ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ। ਹਰੇਕ ਲਈ, ਹਰੇਕ ਸਮੇਂ, ਗੌਤਮੀ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ, ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਹੇ ਗੌਤਮ; ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੌਤਮੀ ਅਤੇ ਵੈषਣਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਗੀਰਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਗਈ ਸੀ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਐਸਾ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਗੰਗਾ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲਿਆਇਆ। ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਭਵ ਦੀ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਸਾਗਰ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਕ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਯਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਭਗਤ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਨਾਹ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ— ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ!" ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤ ਹੋਣ।" ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪੁੱਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਗ ਕੀਤੇ, ਘੋੜਾ-ਯਗ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਇੱਕ ਐਸੇ ਘੋੜਾ-ਯਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਦীক্ষਾ ਲਈ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ, ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਘੋੜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਘੋੜਾ ਚੁਕ ਲਿਆ; ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਵਿਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੇਖੇ।