ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਮਿਹਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਰਸਦ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, “ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ?” ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸੀ। ਉਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੈਲ-ਧਾਰੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਗਾ; ਗਿਰਿਜਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਹਧਰਮਣੀ, ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਵਿਛਾਈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤੁਤੀ ਗਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਤ ਵਿਅੰਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਜਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਚਲਣ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਧਰਮ, ਆਪਣਾ-ਪਰਾਇਆ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ-ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਮੋਖ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਗੀਤ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣ—all words are your form. ਤੁਸੀਂ ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ, ਪੁਜਾਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਫਲ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਹੋ; ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਦਾਤਾ, ਗਵਾਹ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ; ਫਿਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਤੁਾਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਨਾ ਗੁਰੂਆਂ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਅਜਨਮਾ, ਅਪਾਰ, 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 'ਮੈ' ਤੇ 'ਨਾ-ਮੈ' ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਗੰਮ, ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਨਿਤ੍ਯ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ, ਅਨਾਜ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਯ—all reside in her alone; she is capable of everything, Hara's beloved. ਜਿਸ ਲਈ ਲੋਕ ਭੋਜਨ, ਧਨ, ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਇਹ ਮਾਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇੰਦਰ ਤੱਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਗਲਤਾ ਮਿਲਦੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚਹੁੰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ—ਇਹ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਧਨ, ਜੇ ਵੇਦਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ ਹੋਣ, ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਅਦਵੀਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿ-ਕਰਤਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਈ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚੇ ਯੋਗੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਮਾਪਤੀ, ਮੋਖ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਅਪਾਰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਲ-ਧਾਰੀ, ਉਮਾਂ, ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੇਵਾਂ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗੋ—even that which is difficult for the gods to grant.” ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੂਝਵਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗ, ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿੰਨੀ ਮਹਾਨ! ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿੰਨਾ ਅਨੋਖਾ! ਹੇ ਕਰਤਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ!” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਗੰਗਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ!