ਗੌਤਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ।" ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਥੇ ਨਾ ਉਹ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਨੀ ਵੱਡੀ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਆਖੀਏ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਰਸਤਾ?" ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਇਹ ਗਾਂ ਕਿਵੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠੇਗੀ? ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇਗਾ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਖੇਗਾ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਮਰਯਾਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਤੇ, ਵਿਘਨਹਰਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, "ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਾਂਗਾ; ਜੇ ਸਾਧੂ ਜਨ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨ ਲੈਣ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮੰਡਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਜਲ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਅਤੇ ਇਸ ਗਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਓ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ।" ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਤੇ ਜੈਕਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਅੱਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਤੈਥਾਂ ਹੋਵੇ," ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ, ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਵੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਹਟ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, "ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ?" ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ, "ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸੀ।" "ਇਸ ਨਾਲ ਉਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਆਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾਤੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਲ-ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਮ ਰੂਪ ਲਿਆਉਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਸਹਧਰਮਣੀ ਗਿਰਿਜਾ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਥਲੀ—ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਏ। ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਰੋਕ ਲਏ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਅਸਥਰ ਬਿਛਾਈ, ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ—ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ। ਉਹ ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਛਤ ਭੋਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਬਣਾਉਣ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਜਨ, ਪਾਲਣ, ਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਸਥਿਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਨੇ ਕਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ੍ਰਿਜਨ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ। ਵਾਧਾ, ਗਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਅਕਸ਼ਰਾਂ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਬਿਨਾ ਭੇਦਾਂ ਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਆਪਣਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਸਵਰਗ-ਪਾਤਾਲ, ਨਾ ਭੋਗ-ਮੋਖ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਕ, ਸਾਮਨ, ਯਜੁਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਪੁਰਾਣੇ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਹੋ; ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਫਲ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਰਤਾ, ਦਾਤਾ, ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਪਰਮ ਤੱਤ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ; ਫਿਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਜਨਮਾ, ਅਪਾਰ, 'ਸ਼ਿਵ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤਿਤ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਰੂਪ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਏਕਤਾ—ਦੇਖਿਆ; 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਨਾ-ਮੇਰਾ' ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਗਮ, ਅਕਲਪਨਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਾਰਣ ਦੀ ਕਾਰਣ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਦੀਵੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਜਨ, ਪਾਲਣ, ਅਨਾਜ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼—ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਕ੍ਰਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੋਕ ਭੋਜਨ, ਧਨ, ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵਤੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇੰਦਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਗੰਗਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਰਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।