ਮਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ—“ਜੇਹੜਾ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ।” ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਹਿਲਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਇ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ—ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ—ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕੇ। ਇਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਗੌਤਮ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਫੀ ਦੁਬਲੇ ਹਨ—ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੀਏ; ਅਸੀਂ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਗਏ ਹਾਂ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀਓ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸੂਝ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਥਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ।” ਗੌਤਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਗੌਤਮ? ਸਾਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ।” “ਇਹ ਉੱਤਮ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਣੈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸਾਰੇ ਇਸ ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਓ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਸਮਝੋ, ਉਹੀ ਕਰੋ,” ਗੌਤਮ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। “ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਕੀਤੀ। “ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।” ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ; ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ। ਚਾਵਲ ਖਾ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ, ਤੇ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਏ; ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਚੀਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ—ਪਰ ਨਾ ਮਰ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ।” ਜਯਾ ਨੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਕੀਤਾ; ਜਿਥੇ ਗੌਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਉਥੇ ਜਯਾ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਈ, ਚਾਵਲ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ; ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗੀ, ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ—ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ।” ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ, ਗੌਤਮ ਐਵੇਂ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖੀਏ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਮ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੀਏ।” “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ।” ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ।” ਤਦ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਬੋਲੇ, “ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਾ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖੀਏ—ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ ਕੀ ਹੈ?” “ਇਹ ਗਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਉੱਠੇਗੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਦੱਸੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਖੇ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਮੰਨਤਾ ਹੋਵੇਗੀ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਸਭ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਾਂਗਾ; ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮੰਡਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਪਾਣੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।” “ਉਹ ਪਾਣੀ, ਤਪ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ; ਉਸ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਓ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੇ।” ਜਦ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਧ ਗਈ। ਫਿਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।