ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਹੋਮ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਜਾਰੀ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਭੋਗੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਹੋਣ। ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੂਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਪਜਦੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਉਪਜਦੀ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਨੌਕਰ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ: ਜੋ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਉਹ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ।” ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਨਾਲ, ਜਦ ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਯੁਕਤਿ ਸੋਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੰਗੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਵਿਨਾਇਕ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੌਤਮ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਵਾਸ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਿਏ; ਸਾਨੂੰ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ। ਆਓ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਕੋਲ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਰੋਕਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਰੀਦੀ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀਓ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਹੀ ਸਭ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਮੱਤ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਗੌਤਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਗੌਤਮ? ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਰਣੈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਜੋ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਹਿੱਤ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰ।” ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਇਕ ਆਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ; ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੀ ਜਾ। ਚਾਵਲ ਖਾ, ਨਾਸ ਕਰ, ਤੇ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ; ਜਦ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਡਾਂਟੀ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇਂ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ—ਪਰ ਨਾ ਮਰੀ ਹੋਈ ਰਹਿ, ਨਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ।” ਜਯਾ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਚਾਵਲ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਗਈ; ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਸ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ। ਜਦ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਗਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲੇ ਗਏ; ਹੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਜਦ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਗਹਿਲੇ ਵਾਂਗ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੇਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ।” “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਪ ਦਾ ਹੀ ਧਨ ਹੈ।” ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਗੌਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।