ਉਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪਤੀ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗਿਆਨਵਾਨੋ, ਗੰਗਾ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਸ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ, ਸਨੇਹ, ਲਗਾਵਟ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਜਟਾਓਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਲੁਕਾਈ ਰੱਖੀ। ਉਮਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ!" ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਰਸ ਦੇ ਪਰਖੀ ਹਨ, ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ, ਜਯਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਇੰਝ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਸਿੱਧ, ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" "ਮੈਂ ਫਿਰ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਮਹਾਂ ਪਰਵਤ ਹਿਮਵਤ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਉਹ ਜੇ ਮੰਗਣ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਨਾਇਕ, ਜੋ ਵਿਘਨ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ।" "ਆਓ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।" ਕੁੱਲ ਚੌਵੀ (24) ਸਾਲ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੁਕਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ— ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਿਵਯ ਯਜਨ; ਉਹ ਪਰਵਤ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਵਤ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਨਾ ਦੁਖ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਸੁਕਾ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਗਮੀ, ਨਾ ਗਰੀਬੀ ਕਦੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੁੱਤਰ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨ ਆਹੂਤੀ ਜਾਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਾਤਾ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਜਾਂ ਯਜਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਆਹੂਤੀ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਦਾਤਾ ਤੇ ਭੋਗੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਢੰਗ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਪੂਜੀਆਂ। ਉਹ ਜੜੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਗਦੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਬਹੁਤायत ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੌਤਮ ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦੇ, "ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ—ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ?" ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ; ਫਿਰ ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ ਤੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੌਤਮ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: 'ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'" "ਇੰਝ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪ ਦਾ ਬਲ; ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ।" "ਤਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਟਾਓਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ, ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਵੇ।" ਇੰਝ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ, ਵਿਘਨ ਨਾਸਕ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰ ਧਾਰੀ, ਉਥੇ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਿਘਨ ਨਾਸਕ ਨੇ ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ; ਗੌਤਮ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਗਏ ਹਾਂ। ਚਲੋ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ।" ਇੰਝ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।