ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਜੋ ਜਲ ਵਹਿ ਕੇ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਨ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ—ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਜੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਉਹ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਜਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨ।" ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੌਤਮ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲੀ। ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇੰਜ, ਭਗੀਰਥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗੌਤਮ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲ ਕਿਉਂ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਲਿਆਇਆ? "ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਉਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਣੀ, ਤਦ ਗੰਗਾ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਸ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਰਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪਰਿਚਾਇਕ ਸੀ। ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਿਕਲ ਆਈ, ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਮਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੰਗਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਸਨੂੰ ਛੱਡੋ!" ਪਰ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਰਸ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਰਸ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਨાયક, ਜਯਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ?" ਇੰਜ ਸੋਚ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਵਿਨાયક ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾ ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾ ਸਿੱਧਾਂ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ, ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਮੈਂ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੇ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਸਕੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਵਿਨાયક ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹੀ ਢੰਗੀ ਹੈ।" "ਆਓ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਰੀਏ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਸੁਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਚੌਵੀ (24) ਸਾਲ ਲਈ, ਇਹ ਸੁਕਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਕੇਵਲ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜੋ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੀਵਨ ਬਚਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸਿਰਜਣ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਇੱਕ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗੀਰੀ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਗ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਅਕਾਲ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਗਰੀਬੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਮ ਜਾਂ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਾਤਾ, ਯਾਜਕ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਮਿਲਦੇ। ਜਦ ਵੀ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਹਵਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਲੋਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪੰਡਤ, ਦਾਤਾ ਤੇ ਭੋਗਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਆਏ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਿਆ। ਉਹ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਸੇਵਕ ਲਈ?" ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਨાયક ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।