ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬਲੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਤੀਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਲੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜੇ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਲਾਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਅਸੀਂ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲਏ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਯਗਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ?" "ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਪਦਵੀ ਪਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ? ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ?" "ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਤਾਕਤਹੀਨਤਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ? ਤੂੰ ਅਨਾਦਿ ਹੈਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ, ਅਨੰਤ ਹੈਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੈਤਿ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ?" "ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹੀਏ, ਕਿਸੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਦੈਤਿ ਬਲੀ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੈਤ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਬਲੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਂਧ ਲਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ" ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਤਸ਼ਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਯਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਯਗ-ਪੁਰਸ਼ ਆਪ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਬਲੀ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਯਗ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦ ਬਲੀ ਯਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਸਤੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚਨ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਵਾਮਨ, ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਮਨ, ਯਗ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ, ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਯਗ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਦੈਤਿ-ਸੰਘਾਰਕ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਾਤਾ, ਯਗ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। "ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤੂ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਬਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਯਗ ਵਿਚ ਸੰਕਲਪਿਤ ਹੈ।" ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਯਗ-ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। "ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਯਗ ਵਿਚ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬਲੀ; ਉਹ ਯਗ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਯਗ-ਧਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮੰਗਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਦਈਂ।" ਬਲੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁਜਾਰੀ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਧੰਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਜੋ ਯਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਦ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮੰਗਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਯਗ-ਪੁਰਸ਼ ਵਾਮਨ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ?" ਵਾਮਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿਓ।" "ਦੇ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ; ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਤਰਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਦ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਪੁਜਾਰੀ, ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਲਕ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਦੈਤਿ-ਸਭਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੈਕਾਰ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਵਾਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ; ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।" ਦੈਤਿ-ਰਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ," ਅਤੇ ਵਾਮਨ, ਜੋ ਯਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਗ-ਪੁਰਸ਼, ਜਿਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਪਗ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਂ-ਵੀਰ, ਪਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿ-ਰਾਜ ਬਲੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ: "ਤੁਰੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼਼ਣੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿੰਨੀ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੁਰ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" ਉੱਥੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਯਜਮਾਨ ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਹੇ ਦੈਤਿ-ਰਾਜ, ਮਹਾਬਲੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਰਾਂਗਾ; ਵੇਖ, ਹੇ ਦੈਤਿ-ਰਾਜ!