ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਉਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਉਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੱਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਟਕਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਵਮਾਨ ਆਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਮਟਕਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਲੈ ਲਓ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਵੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਹੀ ਨਿੱਤ ਯਗ੍ਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਥੇ ਹੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ, ਜੜ ਤੇ ਚੇਤਨ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਪਾਪ, ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਬੋਲ ਦੇ ਪਾਪ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਇਹ ਮਟਕਾ ਲੈ ਲੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਸੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ, ਯਾਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਮਟਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਤਦ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਇਸ ਮਟਕੇ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ—ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਮਾਨਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ: ਇਕ ਵੱਡਾ ਦੈਤਿਆ ਸੀ, ਨਾਮ ਬਲੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਤੁ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਸੱਚਾਈ, ਤਾਕਤ, ਦਾਨ ਤੇ ਮੁਆਫੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿੱਤੀਅ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਬਲੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਸਨ—ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਰੋਗ, ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਕਦੇ ਕਮੀ ਸੀ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਤੀਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ; ਪਰ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਦੁਖ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜੇ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਅਸੀਂ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਨ ਕਰੀਏ? ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਨ ਕਰੀਏ?" "ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਰਚੀਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਪਾਲਦੇ ਹੋ ਤੇ ਰੁਦਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰਾਜ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਤਾਕਤ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਦ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਨਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਜੋ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਨ ਕਰੀਏ?" "ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਥਿਰ ਰਹੀਏ, ਪਰ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਬਲੀ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਬਲੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ 'ਥੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।" ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਹੋਏ; ਉਹ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਸਵਰੂਪ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਲੀ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦ ਬਲੀ ਯਗ੍ਯ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਗ੍ਯ ਦੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਰਿਤਵਿਜ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿਚ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਥੇ, "ਦਾਨ ਦਿਓ, ਭੋਗੋ, ਪੂਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੀ ਜਾਵੇ"—ਇਹ ਉਕਤੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਵਾਮਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੋਈ।