ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਰਵਤ—ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅਗਸਤ, ਪੁਲਸਤ, ਲੋਮਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਜਹਾਨੀ ਮੰਡਪ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੀਰੇ, ਮਾਣਕ ਅਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ। ਜਯਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ੁਭਾ, ਕਸ਼ਾਂਤੀ, ਕੀਰਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਕੈਲਾਸ, ਰੈਵਤਕ ਪਰਵਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭव्यਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਮੈਨਾਕਾ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮੈਨਾਕਾ ਪਰਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਲੋਕਪਾਲ, ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਮਰੁਤਗਣਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਡਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਆਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਸੁਰਭੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ ਅਤੇ ਕਾਮਦੋਹਿਨੀ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਈ। ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਨਾਗ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਲਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਰਥ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਨਾਕਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਆਹਵਾਨ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜਾ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫੇਰੇ ਲਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਿ਷ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਅਤੇ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਮੈਂ, ਹਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਵਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵਿਧੀ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਨੰਦਿਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾਓ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕਰ ਵੀ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਝੀਵਾਨ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਸ਼ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਪਵਮਾਨ ਆਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲੈ।” ਪਾਣੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਵਾਂ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਮਾਂ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਯਗ੍ਯ ਹੈ, ਇਥੇ ਹੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਥੇ ਹੈ। ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬੋਧਿਕ ਪਾਪ, ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲੈ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲੈ। ਇਥੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਸੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰ ਹੋਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੂਣ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਈ?” ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ: ਇਕ ਵੱਡਾ ਦੈਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਜੇਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਸੱਚਾਈ, ਬਲ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾਵਾਂ?” ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਸੁੱਕਾ, ਕੋਈ ਅਧਰਮ, ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਲੀ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।