ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਸਵਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਸਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਖਿਆ, "ਚਾਹੇ ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ, ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੇਗਾ, ਹੇ ਗੋਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ।" ਫਿਰ, ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਕੀੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਸੱਚੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਰ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦੀ ਹੋ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?" ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ। ਪਰ ਵਿਵਸਵਤ ਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਤਦ ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਵਸਵਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਵਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਸੀ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ। ਸੰਜਨਾ ਇਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਤੇ ਹੁਣ ਘਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।" ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਅੱਜ, ਹੇ ਗੋਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਹ ਪਤਨੀ ਵੇਖੇਂਗਾ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਮੰਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਰੂਪ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।" ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਤਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਡਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਡਰ, ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਵਿਵਸਵਤ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਹਟਦੀ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਵੀਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਦ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਆ ਤੇ ਦਸਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਠਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਦ ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਯਮ, ਉਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ ਨੇਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਪਦ ਵੀ। ਮਨੁ, ਜੋ ਸਾਵਰਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁ ਸਾਵਰਣੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣ ਗਿਆ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਪਰਾਜਿਤ ਅਸਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਯਮੀ ਸੀ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਬਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁ ਤੇ ਸਾਵਰਣੀ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸੀ: ਇੱਖਵਾਕੁ, ਨਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਮਸ਼ੂ, ਰਿਸ਼ਟ, ਕਰੁਸ਼ਾ ਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਾਧ੍ਰਾ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸੀ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਨੁ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਪਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਇਸਤਰੀ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇਲਾ" ਆਖ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।" ਇਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਵਾਲੀ ਨਾ ਬਣਾ।" ਇਲਾ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਉਨਾਂ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮਨੁ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, 'ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆ।'" ਫਿਰ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੁਜਾਤੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕੀ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ...