ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੁਸਾਵਰਣ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੱਖਾ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੌਚੀ, ਜੋ ਮਨੂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਰੁਚਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭੂਤੀ ਤੋਂ ਭੌਤੀ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੱਤ ਮਨੂ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਮਨੂ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਗੇ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਟਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤਰ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵੇਰਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨੁਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਟਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਘਟਨ, ਅਤੇ ਮਨੁਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਘਟਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿਹੜੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੰਡਲੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਹਰੀ-ਨਾਰਾਏਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ, ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ, ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਦੱਖਾ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸੰਜਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇਹ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉੱਤਮ ਤੇਜਸਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤਪਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਖਾਸ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ”; ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਜੋ ਤੇਜਸਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਜਨਮਾਏ: ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੱਧਦੇਵ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਇਹ ਜੁੜਵੇਂ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ, ਉਹਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਛਾਂ (ਛਾਇਆ) ਰਚ ਲਈ। ਉਹ ਛਾਇਆ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੀਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਛਾਇਆ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਮੇਰੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ।” ਛਾਇਆ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਵਲੋਂ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਣਾ (ਛਾਇਆ) ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ, ਲਜਾ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤਵਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾ।” ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਾਦਾ ਘੋੜੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰਤੀ ‘ਕੁਰੁ’ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ ਘਾਹ ਚਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਇਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨੂ ਵਰਗਾ ਹੈ।” ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਸਾਵਰਨੀ ਪਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਜਨਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਮਮਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਮਨੂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਯਮ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਸਾਵਰਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ,” ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਯਮ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਜਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਤਦ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਮਨੁਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਘਟਨ, ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਦਿ-ਕਥਾ ਵਰਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।