ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣਕੇ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ! ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਉਹੀ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਭ ਕੁਝ permeate ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਓਂ’ ਅਤੇ ‘ਨ’ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਅੱਖਰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗੁਲੀਆਂ ਤੱਕ ਪਸਾਰ ਦੇਣੇ ਹਨ। ‘ਓਂ’ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ, ‘ਨ’ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ, ‘ਮੋ’ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਕੂਹਣੀ ਤੇ, ‘ਨ’ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਕੂਹਣੀ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ‘ਰ’ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ, ‘ਯ’ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਤੇ, ‘ਣ’ ਨੂੰ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਤੇ, ਅਤੇ ‘ਯ’ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਦੋਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਵਚ (ਰੱਖਿਆ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ। ਮੈਰੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੋਵਿੰਦ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੇਸ਼ਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਮਾਧਵ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਾਹਾ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਚ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—“ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਐਸਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਹੋ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬੀਜ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਾਣੀ!” ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਮਥਣ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਲ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਥੇ ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਘਮਰਸ਼ਣ ਮੰਤਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਾਪੋ। ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਘਮਰਸ਼ਣ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ, ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਸਾਹ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਚੁੰਕ ਕੇ, ਤੇ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮुठੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਵਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, 108 ਵਾਰੀ ਜਾਪੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਰਜ ਸੰਬੰਧੀ ਮੰਤਰ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਸਹਿਤ, ਮੰਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਤਿਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਜਾਂ ਅੱਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਰਪਣ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਕੇ, ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, “ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ” ਕਹਿ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਉਸ ਦੇ ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਖੂਨ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਖੂਨ ਹੀ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਾਤਾ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਕਿਸੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਓ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਜੋ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਸਰਹੀਣ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨਿਵਾਸ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨੂੰ ਸਿਧਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਚੁੰਕ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਚੌਰਸ, ਸੁੰਦਰ ਚੌਕ ਬਣਾਓ। ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ। ਐਸਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਉਥੇ ਅਜਨਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ, ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉੱਚਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚੋ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਰਾ’ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।