ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਵੇਖੇ—ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਮਾਧਵ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਾਧਵ ਜੋ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਮਾਧਵ, ਜੋ ਕਦੇ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਵੀਚਾਰ ਨਾਲ ਤਲ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਦਯਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਅਵਤਾਰ, ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਅਵਸਥਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੈ ਹਰਿ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੇ ਬਛੜੇ-ਰੂਪ ਮਾਧਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਜੈਯ, ਦਾਨੀ, ਆਨੰਦ-ਵਾਨ, ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ 'ਚ ਟਿਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਵਾਸ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਧੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਧੀ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਸੁਣੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਏਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਤਲਾਵ 'ਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤੀਥ 'ਤੇ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ 'ਤੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਬਰਗਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੁੱਖ, ਰੌਹਿਨੇਯਾ, ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਸਰੋਵਰ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਜੇਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕ ਤੀਰਥ-ਰਾਜ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਬਰਗਦ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ, ਪੂਰੀ ਏਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਧ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਯੁੱਗ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਮਾਪ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਗਦ, ਬਰਗਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਹਨ ਉਹ ਨਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਬਰਗਦ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਾਪ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ: ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ, ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ—ਇਹ ਵੀਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਬਰਗਦ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਧਨਵੰਤਰਾ ਦੂਰ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਸਵਰਗ-ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ—ਇਹ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਲੱਕੜ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ, ਪਾਪਾਂ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਸਵਰਗ-ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਵੇ, ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ—"ਓਮ ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ"—ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਲਗਾਏ। ਬਹੁਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰਦੇ ਹਨ? "ਓਮ ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ" ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ "ਨਾਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਨਾਰਾਇਣ" ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਦਵਿਜ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਯਜਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼—ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਹਵਾ, ਮਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵ-ਰੂਪ ਹੈ—ਪੁਰਾਣਾ, ਵਰਤਮਾਨ, ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ; ਸਥੂਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ, ਜਾਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ—ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਧਵਨੀ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹਨ। ਪਾਣੀ 'ਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਤਲ-ਭੂਮਿ 'ਚ, ਸਵਰਗ 'ਚ, ਆਕਾਸ਼ 'ਚ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵਿਅਾਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਧੀਕ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸਦੇ-ਅਦਿਸ, ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਅਾਪਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਾਣੀ 'ਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸੰਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ-ਹਰਤਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸੰਮਰਨ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲਗਾਏ। "ਓਮ" ਅਤੇ "ਨਾ" ਅੱਖਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ 'ਤੇ, ਬਾਕੀ ਅੱਖਰ ਹਥੇਲੀਆਂ 'ਤੇ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੱਕ ਲਗਾਏ। "ਓਮ" ਅੱਖਰ ਖੱਬੇ ਪੈਰ 'ਤੇ, "ਨਾ" ਸੱਜੇ ਪੈਰ 'ਤੇ; "ਮੋ" ਖੱਬੇ ਕੂਹਣੀ 'ਤੇ, "ਨਾ" ਸੱਜੇ ਕੂਹਣੀ 'ਤੇ; "ਰਾ" ਨਾਭੀ 'ਤੇ, "ਯਾ" ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ; "ਣਾ" ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ, "ਯਾ" ਸਿਰ 'ਤੇ ਲਗਾਏ। ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਦਿਲ 'ਤੇ, ਦੋਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਪਿੱਛੇ, ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਕਵਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ 'ਚ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਦੱਖਣ 'ਚ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਪੱਛਮ 'ਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ 'ਚ ਕੇਸ਼ਵ—ਇਹ ਚੌਂਕਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।