ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੇ ਰਚੇਤਾ, ਧਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ, ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੰਬ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਤੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੁੰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਲਈ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ।” ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਚਾਹੇ ਅਸੁਧਤਾ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਆਵੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਅਚ੍ਯੁਤ!” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਕੇਸ਼ਵ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਰਾਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਆਦਿ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਹ ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਤਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਮੋਹ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਡਰੀਕਾਕਸ਼, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਰੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਾਲੀ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਪਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਂਗੁਠਿਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਧਾਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ; ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧਜਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਦਾ, ਧਨੁ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਰਾਜਾ! ਤੇਰਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਹੁਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ। ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ।” ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦੇ—ਅਟੱਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਸਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਮਲ ਤੋਂ ਪਰੀ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਸੁਖਦਾਈ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਹੈ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ, ਰਾਜ-ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੇਂਗਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਹਾਜਰੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਤੈਨੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਗਾਏਂਗੇ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਘਾਸ ਦੀ ਤੀਲੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਸ਼੍ਵੇਤਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਾਧਵ ਮੂਰਤੀ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁਧ ਵਾਂਗ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਵਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਚਾਹਾ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੰਡਿਤ, ਸੁਖੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ। ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਵਾਹਨ, ਧਨ-ਅਨਾਜ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਪੁੱਤ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਮੁੜ, ਵੱਡਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਟ-ਵ੍ਰੱਖ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਧਵਲ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨੇੜੇ, ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਛੀ-ਸਰੂਪ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ—ਜੋ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਅਵਤਾਰ—ਮਛੀ-ਸਰੂਪ ਮਾਧਵ—ਨੂੰ ਨਮਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਛਾ-ਸਰੂਪ ਮਾਧਵ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਜੈਯ, ਦਾਨੀ, ਭੋਗੀ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿ਷ਣੂ ਭਗਤ, ਤੇ ਸਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ, ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ thus, ਸਾਰੇ ਮਛੀ-ਸਰੂਪ ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਸਰੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ—ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਆਦਿ—ਦੇ ਪੂਰੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦੱਸੋ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਠੀਕ ਰੀਤ ਸੁਣੋ; ਭਗਤੀ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ, ਉੱਚਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਅਰਕੰਡੇਯਾ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਆਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਫਲ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।