ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣੁ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਮਨੁ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਡਵਲੇ, ਇਹ ਦੱਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਰੂ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਦਰਨੀਯ ਕਸ਼ਯਪ, ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰੀਚੀਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁਣ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ: ਸਾਧਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਵਾਸੁ, ਮਰੁਤ, ਆਦਿਤ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇਵਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਵਰਣ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਹੋਰ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਉਣਗੇ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਨ: ਰਾਮ, ਵਿਆਸ, ਅਤ੍ਰਿ, ਉਜਲੇ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਭਰਦਵਾਜ, ਦ੍ਰੌਣੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ। ਗੌਤਮ, ਅਜਰ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ (ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਵਾਲਾ), ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਣਗੀਆਂ: ਵੈਰੀ, ਆਧਵਰੀ, ਸ਼ਮਨ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਸੁ। ਅਰਿਸ਼ਟ, ਅਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਵਾਜੀ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਵੀ ਸਾਵਰਣ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਪੰਜ ਸਾਵਰਣ ਮਨੁ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੈਵਸਵਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੁਸਾਵਰਣ ਨਾਮਕ ਹੋਏ, ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਦੌਹਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੁ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ, ਰੌਚਿ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭੂਤੀ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਭੌਤੀ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੱਤ ਮਨੁ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਸੱਤਾਂ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤੱਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ, ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਪਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੁੜ-ਮੁੜ, ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੀ ਦਿਵਯ ਧੀ ਸੀ। ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਜਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਹ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੂਪ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਲਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਮਰੇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ"; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਹੈ।