ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਵ੍ਯas, ਪ੍ਰਥੁ, ਅਗਨਿ, ਜਹਨੁ ਅਤੇ ਧਾਤਾ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਕਪੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਕਪੀਵਾਨ ਉਸ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਯੁਤੀ, ਤਪਸਿਆ, ਸੁਤਪਸ, ਤਪੋਭੂਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਤਾਪੋਰਤੀ, ਅਕਲਮਾਸ਼ਾ, ਤਨਵੀ, ਧਨਵੀ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪਾ—ਇਹ ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਚੌਥੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਬਾਹੂ, ਯਦੁਧ੍ਰਾ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ, ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਯਾ, ਊਰਧਵਬਾਹੂ, ਸੋਮਜਾ, ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯਾ—ਇਹ ਹੋਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਭੂਤਰਜਸਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇਵਤਾ, ਵਾਰੀਪਲਵ ਅਤੇ ਰੈਭਿਆ ਵੀ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਧ੍ਰਤਿਮਾਨ, ਅਵਯਯ, ਯੁਕਤ, ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਰੁਤਸੁਕ। ਰੈਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਆਰਣਯ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਿਰਮੋਹ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੀ। ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਛੇਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਭਾ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਅਤਿਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਦੇਵਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਢਵਲੇਯਾ—ਇਹ ਦਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ thus ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਣੋ। ਸੱਤਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਦਰਨੀਯ ਕਸ਼ਯਪ, ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰੀਚਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਾਧਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਵਾਸੁ, ਮਰੁਤ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇਵਤਾ—ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸੱਤ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਭਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਵਰਨ ਮਨੁ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਾਵਰਨ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਵਿਆਸ, ਅਤ੍ਰੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਦ੍ਰੌਣੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ। ਗੌਤਮ, ਅਜਰਾ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ (ਗੌਤਮ), ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਔਰਵ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਨਗੇ: ਵੈਰੀ, ਆਧਵਰੀ, ਸ਼ਮਨ, ਧ੍ਰਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਸੁ। ਅਰਿਸ਼ਟ, ਅਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਵਾਜੀ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਵੀ ਸਾਵਰਨ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਉਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਸੱਚੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸੁਣੋ। ਪੰਜ ਸਾਵਰਨ ਮਨੁ ਹਨ; ਇੱਕ ਵੈਵਸਵਤ ਹੈ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੂਸਾਵਰਨਯ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੌਚੀ, ਮਨੁ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੁਚਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੂਤੀ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਸੱਤ ਮਨੁ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚੱਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੁ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ, ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।