ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: "ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕਰ) ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਧਨਪਤੀ ਕੂਬੇਰ (ਵੈਸ਼ਰਵਣ) ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਮ੍ਰਤਕਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਯਮਰਾਜ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਯਜ੍ਯ (ਬਲੀ) ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਅੱਗ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਹਨ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਸੀਸ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯਜ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਜ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਲੋਕੇ ਜਿੱਤਣੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਮੇਰੁ ਤੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਚਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾਹ (ਸੂਰ) ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ; ਅਤੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਜਾਤੀ, ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਏ। ਮੈਂ ਜਦ ਪਾਣੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹਨ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹ ਹਨ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਮੇਰੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ; ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ— ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਯਮਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਸੰਗ, ਨਿਰਮਲ, ਸਤਗੁਣ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ— ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਾਯੂ ਹਾਂ; ਜੋ ਵੀ ਤਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ— ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਜਾਤੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਖ਼ਜਾਨੇ ਮੇਰੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਆਨੰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਮੋਹ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਵਿਛੌਣਾ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ; ਲੋਕ, ਹੇ ਮুনি, ਪੂਣ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ, ਦਾਨ, ਘੋਰ ਤਪ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ— ਉਹ ਦੁਜਾਤੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਿਕੰਮੇ, ਘਟੀਆ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਪਰਾਪਤ ਹਾਂ ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ— ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹਾਂ; ਅਸੁਰ, ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਮੈਂ ਪੂਣ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ— ਅਤੇ ਜੜ-ਚੇਤਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੀ ਰਚਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਰੀਆਂ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਧਰਮ ਸਫੈਦ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਕਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਧਰਮ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਕਾਲ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਅਭੇਦ, ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ, ਅਨੰਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਉਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਰ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਉਹ— ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ; ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋ— ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਾਰਾ ਚਲ-ਅਚਲ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ; ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।