ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲਯ ਕਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਝਰਨੇ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਬੱਦਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਲਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਅਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤਾ; ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਲਯ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਪਹਾੜ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੱਦਲ, ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਦਲ ਉੱਡ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਹਵਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਣੁ ਵਲੋਂ ਰੋਕ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਤੇ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮੇ, ਉਸ ਡਰਾਵਣੇ, ਇਕੋ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼—ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ, ਨਾ ਜ਼ਮੀਨ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਾ ਸੂਰਜ—ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਚੰਦ ਸੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਸੱਪ—ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਡਰਾਵਣਾ, ਇਕੋ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਹ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੂੜ੍ਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਬੋਲ ਪਏ। "ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ; ਆ, ਆ ਜਲਦੀ ਆ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ। ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਹੇ ਅਡੋਲ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ; ਉਹ ਬੋਲੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋਏ। "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਐਸਾ ਵਿਹਾਰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮੈਨੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ: "ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?" ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ: "ਮੈਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੈਯਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੈਯਾ ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਵਿਦੂਰਯ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਦਮਰਾਗ ਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਚਕਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨਾਲ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ-ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਭਾਰੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਮਯ ਨਾਲ ਫੱਟ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹर्ष ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਿਆ। "ਹਾਏ! ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਇਕੋ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਇਕੱਲਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ, ਖੜਾ ਹੈ?" ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ; ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਿਆ। "ਵੇਖੋ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਅਰਥ ਗਈ, ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਗਈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬੱਚਾ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ।" ਐਸਾ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨ, ਰੱਖਿਆ ਲੱਭਦਾ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਐਸਾ ਸੀ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ: "ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੂਣ, ਇਖ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਉਹ ਜੰਬੂ, ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਵੇਖ ਲਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।