ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਓਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਪੰਜ ਤੀਰਥ ਜਲ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਹਰਿ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛਤ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲਯਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚੱਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪ੍ਰਲਯਾ ਦੀ ਅੱਗ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਗ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦੀ ਅੱਗ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ—ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉੱਤਮ ਜੋਤ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਂ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ—ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ—ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਵਣੀ, ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲਯਾ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਇੱਕਲੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ, ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼, ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਮਨ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਠਾਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮੈਂ ਕਿਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਵਾਂ।" "ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦਿਵਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਡਰ ਸੀ, ਨਾ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਨਾ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਨਾ ਬਿਜਲੀਆਂ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ। ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬੱਦਲ ਨੀਲੇ ਕੌਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ ਕਵਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਪਰਾਗ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਪੀਲੇ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ। ਕੁਝ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਹਰੇ, ਕੁਝ ਕਾਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਕੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਕੁਝ ਸਿੰਧੂਰ ਵਰਗੇ। ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ, ਕੁਝ ਪੰਨਾ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੇ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਝੀਲਾਂ ਸਭ ਛਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਬੱਦਲ ਪ੍ਰਲਯਾ ਵਿੱਚ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਡ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਲੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਇਕਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all perish—ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਨ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਨ ਧਰਤੀ, ਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨ ਸੂਰਜ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਨਾ ਚੰਦ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਨਾਗ—ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਇਕੱਲਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।