ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਵਰਨਨ ਵਿੱਚ ਬਛੜਿਆਂ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਣਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ: “ਹੇ ਜ্ঞানੀਆਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ।” ਸੂਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਮਨੂ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ। ਪਰ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਚాక్షੁਸ਼ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੁਣ ਜੋ ਮਨੂ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਰਣਿ, ਰੈਭ੍ਯ ਅਤੇ ਰੌਚ੍ਯ ਮਨੂ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੇਰੁਸਾਵਰਣਿ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮਨੂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪਿਛਲੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਆਦਰਨੀਅ ਅੰਗਿਰਾ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੂ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਆਗਨਿਬਾਹੁ, ਮੇਧਯ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਅਤੇ ਵਸੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਹਵ੍ਯ, ਸਵਲ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰਸੰਜ੍ਯਕ—ਇਹ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੇ ਦੱਸ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਵ (ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਸਤੰਭ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਵੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਦੱਤਾ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਿਘ੍ਨ, ਸੁਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋਤਿਰ, ਆਪ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀਤ, ਨਭਸ੍ਯ, ਨਭ ਅਤੇ ਊਰਜਾ—ਇਹ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ ਹਨ—ਇਹ ਦੂਜਾ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਜੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸੀਸ਼ਠ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਊਰਜਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਹਨ ਉੱਤਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮਨੂ ਦੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ: ਇਸ਼, ਊਰਜਾ, ਤਨੂਰਜਾ, ਮਧੁਰ, ਮਾਧਵ, ਸ਼ੁਚਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਸਹ, ਨਭਸ੍ਯ, ਨਭ ਅਤੇ ਭਾਨਵ। ਇਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੀ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਕਾਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਿਥੁ, ਅਗ੍ਨਿ, ਜਹਨੁ ਅਤੇ ਧਾਤਾ। ਕਪੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਕਪੀਵਾਨ ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਸ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਦ੍ਯੁਤੀ, ਤਪਸ੍ਯਾ, ਸੁਤਪਸ, ਤਪੋਭੂਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਪੋਰਤੀ, ਅਕਲਮਾਸ਼, ਤਨਵੀ, ਧਨਵੀ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪ—ਇਹ ਤਾਮਸ ਮਨੂ ਦੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਚੌਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਬਾਹੁ, ਯਦੁਧ੍ਰ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ, ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਊਰਧ੍ਵਬਾਹੁ, ਸੋਮਜ, ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਹੋਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਅਭੂਤ ਰਜਸ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰੀਪਲਵ ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ, ਅਵ੍ਯਯ, ਯੁਕ੍ਤ, ਤਤ੍ਵਦਰਸ਼ੀ, ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕ, ਆਰਣ੍ਯ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਿਰਮੋਹ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਰੈਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੇਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਭ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਅਤਿਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼੍ਣੁ—ਇਹ ਚాక్షੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਾਮ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਨਾਡਵਲੇ, ਇਹ ਦੱਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ thus ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਸੱਤਵੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਦਰਨੀਅ ਕਸ਼ਯਪ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਦਰਨੀਅ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰੀਚੀਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਧ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਵਸੁ, ਮਰੁਤ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇਵਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੱਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੇਕ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।