ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਗਰੁੜ ਦੀ ਪੰਖੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਹਥ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ।" "ਇਸ ਦੇਵਤਾਵੀ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਇੱਥੇ ਜੋ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਲੱਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਰ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—" "ਉਥੇ, ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੇਖੇਂਗਾ।" "ਉਸ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਕਦੇ ਕੰਬਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜੀਂ, ਤੇ ਉਥੇ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੇਖੇਂ, ਤਾਂ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰ, ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਿੰਤਨ ਕਰੀਂ, ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਵੀਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇਵੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਰਿ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਿੱਤੇ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਘੋੜਾ ਸੀ, ਨਾ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਰਥਵਾਨ—ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲਾ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਬੇਹੱਦ ਸੀ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂਦੜ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਸਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕੱਟਿਆ?" "ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ?" ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। "ਸਭ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਮੈਂ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਪਰਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।" ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਵਿਚਾਰ ਬੜਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭਵੰਡਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—" "ਇਹ ਸੌਆਂ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੁੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।" "ਧੰਨ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਧੰਨ ਹੈ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਬਾਗ।" "ਧੰਨ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਗਰ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" "ਆ, ਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਠੰਢੇ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਆ; ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ।" "ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਲਾ-ਕਾਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਏਗਾ—ਤੂੰ ਹੁਣ ਕੰਢਾ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ (ਦੁਆਰ ਜਨਮ), ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ-ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਲਪੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਓ—ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੌੜੀਆਂ।" "ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਸੁਫੈਦ ਹੋਵੇ, ਦੂਜਾ ਮੂਰਤੀ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।" "ਤੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਲ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ ਜਾਂ ਸੱਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।