ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਵਾਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਾਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ ਸਦਾ ਉਸ ਸੁਖਮ, ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਮੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੋ ਹੀ ਇਕ ਐਸਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ—ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੋਖਸ਼ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਦਾਤਾ—ਵਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਣ, ਯਜ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗਿਆਨੀ, ਯਜ, ਤਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਵੱਲ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ? ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ?" ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਦ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗਦਾ ਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਸਨ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਪਾਖਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ।" "ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਯਜ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਇਥੇ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰਾਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਤਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ—" "ਉਥੇ, ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉਤਲੇਜ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਸ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਕਦੇ ਕੰਬਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ; ਉਥੇ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇਂਗਾ।" "ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ; ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਕੱਟੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ; ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਵੀਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੁਲਾਵੇਂ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਰੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਤੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਿੱਤੇ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਚਲ ਪਿਆ। ਨ ਕੋਈ ਘੋੜਾ, ਨ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ, ਨ ਹਾਥੀ, ਨ ਰਥਵਾਨ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੀ; ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਵੱਡੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਵੱਡਾ। ਉਹ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਮੰਜੀਠ ਵਰਗਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਤ ਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਮਾਨ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਦੋਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੂੰ ਇਹ ਰੁੱਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ?" "ਇਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਤੇ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਵੀਂ ਮੱਤ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਪਰਮ ਸੋਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਵਸਾਗਰ, ਜੋ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਅਸਾਰ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਭਵਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...