ਮਹਾਂਭਾਗ ਅਨੰਤਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਿਫ਼ਤ, ਸ਼੍ਵੇਤਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ—ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਮਹਾਨ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ, ਹਲ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਾਰੰਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਸਤਕਾਰੀਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਉਸ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਓਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੋਹਣੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਵਿੱਤ੍ਰੋਪਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਵਾਂਗੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੀਬਰ ਧਾਰਾ ਵਾਲੀ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨਦੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਘੁੰਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਨਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੁਭ ਅਲੰਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪਾਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਛੇ ਵੈਦਿਕ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਦਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਤੇ ਯਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਵਨਾਂ, ਸਭਾ-ਭਵਨ, ਰਾਜ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣਕਥਾਵਾਂ, ਵੈਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਮੰਗਲਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸੌੰਦਰ्य ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਸੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੌੜੀਆਂ ਨਿੱਘੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਉੱਚੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ, ਕੇਲਾ-ਫੁੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਾਂਗ, ਅੱਖਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ, ਹਾਵ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲਾਜਵਾਬ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ; ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪਤਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਘੁੰਘਰਾਲੇ, ਮਾਥੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਛਣ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀ, ਢੋਲ, ਪਣਵਾਂ ਤੇ ਗੋਮੁਖਾ ਵਾਦਯਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦਯਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਦਾ ਆਨੰਦਤ, ਖੇਡਦੀਆਂ ਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤਪਸਵੀ, ਵਨਵਾਸੀ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤਪ, ਤੇ ਯਗਿ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਖੇਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਨਿਤ੍ਯ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਪਰਮ ਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਜੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਨ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਕਾਮਨਾ-ਵਟ (ਕਲਪਵ੍ਰਿੱਛ) ਖੜਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਇੰਦਰਨੀਲ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਗਲਮਈ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਟੱਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਯਗ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਹਵਨ, ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਅਟਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਥੇ ਹਰਿ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਆਚਾਰਯਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਜੋ ਵੈਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਵਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਵਧੀਆ ਵੇਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਤੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਾਜਿਆਂ, ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਗੁੰਜ ਨਾਲ, ਫੁੱਲ, ਅਨਾਜ, ਚਾਵਲ, ਸੁਗੰਧ, ਤੇ ਚਿਰਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।