ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਆਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਲੱਭ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਖੇਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰੋ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਸਪ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾਗ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਜੀਵ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਆਪ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਸ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਬਰਗਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ, ਅਜਨਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਅਜੈ, ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਨਿਰਗੁਣ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ।" "ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ, ਸਭ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ, ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਚਾਰ ਭੁਜਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਹਾਰ, ਬਾਂਹਬੰਦ, ਮਕੁਟ, ਕੰਗਣ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਡੋਲ, ਅਚਲ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੂਪ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੁਖਦਾਤਾ, ਪਰਮ ਸਵਾਮੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਮੈਂ, ਅੰਤਕ, ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵੈਵਸਵਤ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀਆਂ? ਦੱਸੋ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਦੀ ਬਨਾਈ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ 'ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਨਾਮ' ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਹਟਾ ਲਵੋ।" ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿਆਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ। ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਇੰਦਰਦਿਉਮਨ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ, ਉਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਥਾ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ, ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਥਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਕਲਪ ਪਾਠ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਕਥਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਪੰਜ ਮਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਥੇ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਥੇ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਉਸ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਧਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ।