ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਤ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਘਾਹ ਹੋਵੇ, ਬੂਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚੂੰਟੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਬਣ ਕੇ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਥੱਲੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਹੋਣ—ਲਿੰਗ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵਤਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਿਰਫ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਂਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਈ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੜੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੈਠਕਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਰਿੰਚੀ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਨਵ ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ—ਯਜ, ਦਾਨ, ਤੇ ਵਰਤ ਆਦਿ ਹਨ।" "ਯੋਗ, ਸੱਚਾਈ, ਤਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼।" ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਧੰਨਵਾਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਗਾਉਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਤੇ ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁਣ੍ਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰੋ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਹ, ਸਗੋਂ ਨਾਗਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਪ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਟਵਾਟਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵੀ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਟਵਾਟੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!" "ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਉਸਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਸ ਵਟਵਾਟੇ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ; ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਉਥੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋ।' 'ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਅਜਨਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਜਨਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਜੈ।'" "'ਤੁਸੀਂ ਨੀਲੇ ਕੌਂਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕੌਂਸ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਗੁਣ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੋ।' 'ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।' 'ਮੈਂ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'" "'ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਹਾਰਾਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦਾਂ, ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕਰਧਨੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।' 'ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਵਿਕਾਰੀ, ਅਚਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ, ਜੋਤੀ ਰੂਪ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।' 'ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤ੍ਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਵਟਵਾਟੇ ਦੇ ਕੋਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ, ਅੰਤਕ (ਯਮ), ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ।" "'ਹੇ ਵੈਵਸਵਤ, ਬਲਵਾਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।'" "ਇਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਨੀਲਮਣੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕੌਂਸ-ਨੇਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ 'ਸ਼ੁਭ੍ਰਨਾਮ' ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਲਓ, ਹੇ ਮਾਲਕ।" "ਵੈਵਸਵਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿਆਂਗਾ।'" "ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ।