ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਐਸੇ ਅਦਭੁਤ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜੋ ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਥਾਂ ਸੌ ਪਤੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਲਣੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਜਲ-ਕਮਲ, ਹੋਰ ਜਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀਆਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਵਿਅਪਕ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਅਚਰਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵੈਣੁ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੈਣੁ ਮੂਰਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ? ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਭਦਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਲਕੜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਹਰ ਅਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੱਨਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਅਪਸਰਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਿੱਧ, ਸੁਪਰਣ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਵੀ ਜੀਵ, ਸਾਧਯ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਾਲਖਿਲਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੈਵੀ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਦੇ ਬਾਗ ਸਨ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਪੁੰਨਾਗ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸਰਲ, ਵਟ, ਆਮ, ਅਰਜੁਨ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਖਾਦਿਰ, ਅਨੀਪ, ਬਿਲਵ, ਕਦੰਬ, ਧਵਾ, ਪਾਲਾਸ਼, ਸ਼ੀਰਸ਼, ਆਮਲਕਾ, ਟਿੰਡੂਕ, ਨਾਰੀੰਗਾ, ਕੋਲਾ, ਬਕੁਲਾ, ਲੋਧਰਾ, ਅਨਾਰ, ਦਰੂਕ, ਸਰਜ, ਕਰਨ, ਟਗਰਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੀ, ਭੂਰਜ, ਵਨੀੰਬਾ ਆਦਿ, ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ‘ਚ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤ, ਆਪਣੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਲਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਮੱਲੀ, ਕੁੰਦ, ਬਾਣਾ, ਕੁਰੁੰਟਕ, ਪਾਟਲਾ, ਅਗਸਤਯ, ਕੁਟਜ, ਮੰਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲ, ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਥੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ ਕੂਕ ਅਤੇ ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਉਥੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ। "ਹੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਦੁਲਭ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੀ ਉਪਾਅ ਹੈ?" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। "ਉਹ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸੁਖਲਭ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਹੀ ਮਰੀਚੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।" "ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੀ, ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਨਾਗ—all ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਗਿਆ; ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਚਾਰਯ, ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਰਤਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਉਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਹਰੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।" "ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਵਾਮੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ—ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਉਸ ਨੇ ਉਪਜਾਏ।" "ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ, ਨੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਿਆ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਰਚੀਆਂ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ, ਬੰਦਰ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਜਠਰ, ਅੰਡਾ, ਪਸੀਨਾ ਜਾਂ ਵਿਭਾਜਨ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਵੀ ਰਚੇ।" "ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਚੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ।