ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਚੌਫੇਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੁਭ ਵਣਸਪਤੀਆਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਥਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰੇ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ, ਦਾਨ, ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ, ਸਾਸਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਕੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਵਰਨ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤੀਜੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਤ, ਜਦ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੀ ਦੇਵਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ, ਹਰੀ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਇਕੀਸ ਪਿਢੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦੇ, ਘੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਵਰਨ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁੰਦਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਲਾਸ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੋਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਮਸਵਾਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ, ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ, ਅਠਾਰਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਚੌਪੱਖੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ। ਉੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਥੇ ਮਹਾਕਾਵਿਆਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਸਾਲਾਪੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਅਦੁੱਤੀਅ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉੱਚਾ, ਸਵਭਾਵ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨਗਰੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਮਤਕਾਰਕ ਕੰਮ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਬਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਸੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਨਣ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਸਮੇਤ, ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ; ਦਾਨ, ਯਜ, ਜਾਂ ਤਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਯਜਨ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸੋਨਾ, ਮੋਤੀ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਦਿੰਦਾ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਉੱਤਮ ਕਪੜਿਆਂ, ਚਮੜਿਆਂ, ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ, ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਠਿਆ: "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੈ, ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?" ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਤੰਤਰ, ਆਗਮ, ਮਹਾਕਾਵਿ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਆਚਰਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਨੇ ਵੇਖੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੇਦ ਪਾਠੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਚੀ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮਕ ਸਰਵੋੱਚ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨ ਲਿਆ, ਮੋਹ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ: "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸੀ, ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ, ਚੌਥੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?