ਸੰਤੋਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਜਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਰਣ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਅਸੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਹੋਏ—ਇਹੀ ਹੈ ਸਦੀਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ। ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਆਦਿ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਕ ਵਰਣਨ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਰੇ ਧੀਰਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ 'ਨਾਰਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਨਾਰਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਵਾਸ ਬਣੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤੈਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਨਮੇ; ਉਹ 'ਸਵੈੰਭੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ—ਇੱਕ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ (ਸਵਰਗ), ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ। ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਰਚਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਂ, ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੁਖ ਰਚੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਸੰਭਵ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਸੱਤੋ-ਸੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤੋ ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜਨਮੇ। ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਰਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਬੱਦਲ, ਲਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਰਚੇ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵਰਖਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰਜਨਯਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਯਜੁਰ, ਰਿਗ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਧਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੀਵ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ; ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਬਣਿਆ, ਦੂਜਾ ਇਸਤਰੀ। ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਜ ਨੇ ਕੌਸ्मिक ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕੌਸ्मिक ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਨੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਾਨਵੰਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਮਾਨਵੰਤਰੀ ਮਨ-ਸੰਭਵ ਮਾਨਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਜ, ਪ੍ਰਭੂ-ਸਰੂਪ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਹ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਆਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੈੱਕ ਸੰਤਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ, ਆਪਾਵ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਆਪਾਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਸਵੈੰਭੂ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਇਕੱਤਰਤਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਮਾਨਵੰਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਵੀਰ ਤੋਂ ਕਾਮਿਆ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਕਾਮਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਾਮਿਆ, ਜੋ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸਮਰਾਟ, ਕੁਕਸ਼ੀ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਅਤ੍ਰਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ; ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਤੋਂ, ਸੁਨ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਸੁਨ੍ਰਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਧਰੂਵ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਸੁਨ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਧਰੂਵ, ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਵਸੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਧਰੂਵ ਨੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗਾ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਅਡੋਲ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਣ, ਵੱਡਿਆਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ: "ਵਾਹ! ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ! ਵਾਹ! ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ! ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ! ਅੱਜ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰੂਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।" ਧਰੂਵ ਤੋਂ ਸ਼ਲਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭਵਯਾ ਜਨਮੇ; ਸ਼ਲਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੁਚਾਯਾ ਨੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਯਸ਼, ਆਯੁ, ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।