ਜੋ ਕੋਈ ਹਰਿ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ, ਜੋ ਅਦਵਿਤੀਯ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸਤੁਤਿ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਵਕਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਮਨਮਥਾ, ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿੱਥਣ ਦੀ ਨੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਮੰਦੇ ਚਿਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਸੀ—ਉਹ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 'ਚਕ੍ਰ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਉਸ ਆਕਰਮਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿੱਥਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਲਟੇਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੇ ਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮਨਮਥਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੀਖਿਆ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨਮਥਾ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਤੀ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਰਾਹੀ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦਇਆ ਲਈ ਮਨਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਈ, ਉਸ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਉਹ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਏਗਾ; ਪਰ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।" "ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ।" ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਕਾਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਮਾ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਬਲ-ਧਾਰੀ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ-ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਝਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਚੰਗੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਚੰਗੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨੇ ਸਜਾਇਆ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਜੀਵ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ, ਤ੍ਰਿਣੈਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਉਥੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ। ਉਥੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਚਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਨੇ ਕੋਈ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ; "ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?"—ਇਹ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਾਸਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ, ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਇਕ ਅਦਭੁਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਸਤੀ, ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਮੈਨਾ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਖੁੱਟੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਈ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਨੈਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧੀ; ਦੱਸ, ਕੀ ਤੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈਂ?" "ਜੋ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਹੇ ਉਮਾ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਲੀ।" ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਦੇਵੀ ਕੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਵੱਡੀ ਧੀਰਜ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: "ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ; ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਂ ਬਣਾਓ।" "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਸਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੁਣੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਨਵੀਂ ਵਸਾਈ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਕਿਉਂ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ? ਦੱਸ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ।" "ਮੈਂ ਅੱਜ ਘਰ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਕੋਲ, ਅਤੇ ਉਥੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਇਕੱਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ: 'ਹੇ ਉਮਾ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਵਾਲੀ।' ਉਹ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬਲ-ਧਾਰੀ।" ਤਦ, ਭਗਵਾਨ, ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਾਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: "ਇਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਈ? ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਨੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਘਰ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ, ਨੰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ।" "ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਚ ਕਿਹਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।