ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਹੁੰਕਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਰਾਜਸਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨ्य ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਟੱਲ ਹਿਰਣਯਰੋਮਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਦਵੀਪ ਤੇ ਨਗਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪૃਥੁ ਨੇ ਵੀਦਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੇਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਕ ਮੂਲ ਹੈ। ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਪૃਥੁ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਧ ਦੁਹਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਸੱਪਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਦੁਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਧ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਛ, ਤੇ ਦੁਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋ। ਅਤੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਣ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੇਣ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਹਿਤ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਹੋਣ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਵਰਗੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵੇਣ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅੰਗਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਵੇਣ, ਜੋ ਸੁਨੀਥਾ (ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ) ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ (ਕਾਲ) ਦੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੀਮਾ ਲੰਘ ਲਈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਵਾਧਿਆਯ ਜਾਂ ਵਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਹੋਮ ਹੋਏ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਵਿਚ ਇਕ ਕਠੋਰ ਵਿਚਾਰ ਜੰਮ ਗਿਆ—'ਨਾ ਹੋਣ ਯੱਗ, ਨਾ ਹੋਣ ਹੋਮ'—ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਆਖਦਾ ਸੀ—'ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਾ, ਪੂਜਕ ਤੇ ਯੱਗ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯੱਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਹੋਮ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।' ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੇਣ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ—'ਅਸੀਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਵਾਂਗੇ, ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਵੇਣ, ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਤਰੀ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈਂ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਇਹੀ ਇਥੇ ਵਚਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।' ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਵੇਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਉਲਟ ਸਬਦ ਕਹਿ ਬੈਠਾ—'ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਂ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ, ਤਪ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਭਟਕ ਗਏ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ-ਧਰਤੀ ਰੋਕ ਸਕਦਾ—ਇੱਥੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।' ਜਦ, ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਏ ਤੇ ਵੇਣ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੇ ਵੇਣ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਰਾਨ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਜਦ ਰਾਨ ਮਥੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਕਲਿਆ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਬੈਠ ਜਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਛੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਣ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਣ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਛਣੀ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਣ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਅਰਣੀ ਵਾਂਗ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਹੱਥ ਤੋਂ ਪૃਥੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਆਪ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਾਗਵ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼, ਦੇਵਤਾਮਈ ਤੀਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਵਚ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਮਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਣ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।