ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੱਚਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।" ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰਕਤ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਔਲਾਦ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ। ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਪਨਯਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" ਜਦੋਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਉੱਠੀ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣਾ ਬੱਚਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹਾਲੇਤੋਂ ਬੇਬਸ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਗਰਮੱਛ, ਜਦ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਝੱਟ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਗਰਮੱਛ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਚਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਇਸ ਇਕਲੌਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ! ਹੇ ਤੇਜ਼ਦੰਦ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ!" ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੀ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੱਚਾ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।" ਦੇਵੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਹੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਤਪ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।" ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਲਦੀ ਦੱਸ ਕਿ ਧਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤੂੰ ਆਖੇਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਵੀ ਤਪ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਣ੍ਯ ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹਾ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਗ੍ਰਹਾ, ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਕਿੰਨਾ ਅਡੋਲ ਹੈ! ਤਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਗੀ ਵਧਾਈ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਤਪ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਦੇਵੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਗ੍ਰਹਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹਾ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੀ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਇਹ ਤੈਥੋਂ ਰਹੇ, ਤੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾ ਵਲੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਸਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵੀ, ਪੂਣ੍ਯ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਜੋ ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਖੁਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਤਪ ਨਾ ਕਰ।" "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤਪ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਕੇ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚਤਮ, ਅਖੂਟ ਤਪ ਦਾ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਵਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਹਲ ਸਨ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ ਹੋਇਆ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਤ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। "ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਹਰ ਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰ ਚੁਣ ਲਵੇ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹੀ ਧਰਮਿਕ, ਵਧਾਈਯੋਗ ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ," ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਠਾਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ—ਨਾਰਦ—ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵੀ ਗਹਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਏਰਾਵਤ—ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਮਦ ਰਸ ਵਗਦਾ ਸੀ—ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ। ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵਜਰ ਪਕੜੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਤੇਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਧਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵੇਹਰਾਤ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।