ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤਿੰਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਹਣੇ-ਸੁਚੱਜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਦਾ ਕੁਆਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੀ, ਦੱਤਕਾ ਜਾਂ ਉਸਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤ੍ਰੀ ਹੋਈ। ਏਕਪਰਨਾ ਨੇ ਦੇਵਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਜੀ ਕੁਆਰੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਜੋ ਅਲਰਕ ਦਾ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਲਿਖਿਤ, ਜੋ ਕਿ ਜਠਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੇ। ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਉਮਾ, ਜਿਸਦੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਸੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੀੜ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈਂ। ਦੱਸ, ਹੇ ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੀ ਲੋੜ?" ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਚੁਣੇਗਾ।" ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, "ਸਰਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹਾਂ, ਉਸਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ, ਖੁਦ ਇੱਥੇ ਆਏਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਅਨੇਕ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਣਮਾਪ, ਚੰਦ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਦੇਵੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਧੂਰਜਟੀ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਆਵੇਗਾ। ਉਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਆਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਖੜੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰਾ ਆਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਛੋਟਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਟੁੱਟੀ ਨੱਕ, ਕੁਬੜ, ਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਭੂਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਉਮਾ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਆਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਦਇਆ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਗਵਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਮਧੁਰ ਪਾਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਅਰਜ਼ ਕਰੋ। ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹੀ ਸਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਸਦੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੁਦ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਡਰ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ, ਸੁਣੋ, ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਾਅਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਵਯੰਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਚੁਣੇਗੀ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਵਰ ਚੁਣੇਗੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚੁਣੇਂਗੀ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ।" "ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਚੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਉਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਾਂਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਜਾਂ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਮਾਲਾ ਫੜੀ, ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਾਲਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆ ਨੇ ਉਸ ਆਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕੇਂਗਾ, ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਲਿਆ ਸਕੇਂਗਾ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹੇਂਗਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆ ਸਕੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਖਾ ਸਕੇਂਗਾ, ਅੰਬਰ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਚੋਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਉਮਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੰਤ ਆਯੁ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ।