ਸਤਿ ਨੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਣਬੁਲਾਏ ਹੀ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨਾ ‘ਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲਮੰਗਲ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਮਰ ਆਉਣੀ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਜਨਮ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਦੱਖ ਦੇ ਦੂਜੇ ਯਜਨਾ ‘ਚ, ਬਿਨਾ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਜਦ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਯਜਨਾ ਹੋਇਆ, ਦੱਖ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਤੂੰ, ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਜਦ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ। ਉਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਮੂੜ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਸਬੰਧੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੜਚਣ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। “ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਹਵਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਉਹ ਜਲ ਛੂਹਣਗੇ; ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।” “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਇਕੱਠੇ ਭੋਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਵੱਖਰੇ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਧਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਨਾਲ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਥਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਗਣਤ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ, ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜਦ ਦੱਖ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਮਾ ਬਣੀ; ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਿੱਠੀ ਸਾਥਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਵ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਛਾ ਹੈ, ਹਰ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਚੀ ਇੰਦਰ ਦੇ, ਕੀਰਤੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ, ਉਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੇ, ਅਤੇ ਅਰੁੰਦਤੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੱਖ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵੀ ਜਨਮੇ। ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਦੋਵੇਂ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਯੰਬਕ—ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਕਿਵੇਂ ਸਤੀ, ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ? ਭਵ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਸ ਵੱਡੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਵਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰੋ, ਉਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ, ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹਿਮਾਵਾਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਦ ਉਹ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ‘ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਪੁਜਨਯੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।’ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਸੰਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ, ਸੰਤਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਹਾੜ। ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ, ਚਮਕਦਾਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਚੀਖ ਸੁਣੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਬੱਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਖੱਡ ਸੀ। ਉਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਥੰਮ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਲਟਕੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਪੀੜਤ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇਹ ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਥੰਮ ਤੇ ਉਲਟੇ ਲਟਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤੋ?’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਾਂ।