ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤਯ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੂ, ਭਰਿਗੁ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਵਾਈ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੇ, ਹੇ ਸਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਅਤਿ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਰਵਾ (ਰੁਦ੍ਰ) ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ, ਸ਼ਬਦ, ਸੋਚ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ, ਅਪਮਾਨ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸਵੈਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: “ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਉਸੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਵੀਂ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਵਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਨਿਆ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂ।” ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੱਖ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਆਈ ਅਤੇ ਦੱਖ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸਭ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇਰੇ ਦੂਜੇ ਯਜ്ഞ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ, ਪਰ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਯਜ्ञ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਦੱਖ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੌਤਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ, ਦੱਖ, ਮਰੀਸ਼ਾ (ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧੀ) ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਅਵਿਵੇਕੀ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਘ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਦੱਖ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲ ਛੂਹਣਗੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹੇਂਗਾ, ਪਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।” “ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਮੈਂ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਥਾਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਗਿਆਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ, ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਵੈਭੂਵ ਮਨੁ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜਦ ਦੱਖ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਯਜਮਾਨ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜ्ञ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸਾਰੇ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਉਮਾ ਬਣੀ; ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸਾਥਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਚੀ ਮਘਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੀਰਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ; ਇੰਝ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਅਤੇ ਮਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਿਗੁ ਆਦਿ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮੇ। ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜ्ञ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਜਦ ਦੱਖ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੋਵੇਂ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜਦ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: “ਸਤੀ, ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ, ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਉਮਾ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੀ? ਉਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਿਹਾ? ਉਸ ਦੀ ਭਵ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਸ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਵਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ?” “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਹੁਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਤਾਂ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਤੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹਿਮਵੰਤ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਹਿਮਵੰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਘਟਨਾ ਪੁੱਛੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੀ...