ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੱਜਣੋ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਢਹਿ ਪਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਘੁੰਮਦੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਏ ਸਨ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਤਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਘੁੰਮਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਤੇ ਘੁੰਮਣੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ।" ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਤਾਪ ਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।" ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ!" ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਅਗਨਿ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਧਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹੋ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।" "ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਭਾਵਣ ਵਾਲੇ ਵਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਤੁਹਾਡੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਚੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਹਾਹਾ, ਹੂਹੂ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ (ਡਜ, ਮਧਮ, ਗਾਂਧਾਰ) ਵਿਚ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤਿਲੋਤਮਾ, ਤੇ ਮੈਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਰੰਭਾ – ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਪਸਰਾਵਾਂ – ਸੂਰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਵ, ਰਸ ਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅੰਗ-ਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਾਜਿਆਂ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਡੋਲ, ਝਾਂਝਰ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਟਹ, ਅਨਕ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਾਈ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਆਸਪਾਸ ਗੂੰਜ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਘਟਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਚਿੱਤਰਿਤ ਰੂਪ ਗੁੱਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਰੂਪ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਤਰੇ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟਣ ਨਾਲ ਰੂਪ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਠੰਢ, ਪਾਣੀ, ਤਾਪ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਹਰਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਪਰ ਲਿਖੀ ਲੇਖਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜਸਵੀ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ—ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੀ ਹੈ?" ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਵਾਲਾ-ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਡਾ (ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ) ਬਣਿਆ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ, ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਖੰਡ ਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਸਭ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਤੇਜਸਵੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਸੁਆਮੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਸੂਰਜ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ—ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਨਰ, ਸਿੱਧ, ਸੱਪ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਵਾਯੂ, ਇੰਦਰ, ਸੋਮ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਂ ਹੋ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ; ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼—all ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਹੋ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਿਵ ਹਨ।" "ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ-ਮੁੱਖ, ਹਜ਼ਾਰ-ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਹੋ—ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਮਹੱਤ, ਸਤ, ਤਪ, ਤੇ ਪਿਤਰ ਲੋਕ—all ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ।