ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਚੌਂਦੀਆਂ ਚੋਵੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੱਤ—ਚੌਦਾਂ—ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਪੰਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ, ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਜਨਯ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ्यमਨ ਵੀ ਵਿਵਸਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਟਵਸ਼ਟਰ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਛੇ—ਬਾਰਾਂ—ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਧਾਤ੍ਰ ਦੀ ਚਮਕ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਸ਼ਣ ਨੌਂ ਸੌ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਧ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰੇਖਾਵਾਂ ਮੁੜ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਪਾਰ ਕਿਰਪਾ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੌਵੀ ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਾਣੀਮਾਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ?" ਉੱਤਰ ਆਇਆ, "ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਨਿੱਤ ਦਾ ਤੱਤ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।" ਇਹ ਨਾਂ, ਜੋ ਗੁਪਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਨਾਂ: ਵਿਕਰਤਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਰਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅੱਖ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕਲੇਸ਼ ਦੈਨ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕੀ ਨਾਂ ਰਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਤੁਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਉਗਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਾਪ ਮਨ ਦੇ, ਬੋਲ ਦੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਹੋਣ, ਸੂਰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ, ਹਵਨ ਕਰੇ, ਸੰਧਿਆ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਧੂਪ ਜਾਂ ਜਲ ਜਾਂ ਹੋਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫਲਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਦਾਨ, ਦਾਨ, ਪ੍ਰਣਾਮ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ, ਇਹ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਾਂਤੀ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਥਾ ਆਈ ਕਿ ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਠ ਵਧੀਆ ਧੀਆਂ—ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੂ, ਵਿਨਤਾ ਆਦਿ—ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਤੀਹ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੈਰਾਂ ਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਤੇ ਦਾਨੂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਨਤਾ ਆਦਿ ਨੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜੰਗਮ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੂਤ੍ਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਰ ਗਈ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਗ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਤਾਮਸੀ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਜਮਾਨਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੋਦਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਨੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ, ਨਿਯਮਤ ਆਹਾਰ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤੇਜ-ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਤੇਜ ਦੇ ਧਾਰੀ ਹੋ, ਤੇਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਜ ਦਾ ਅਮਰ ਆਧਾਰ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਗੋ-ਰਖਿਅਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅੱਤਿ ਉੱਤਮ ਤੇਜਧਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਜਲ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਤੇਜ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" "ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਗੁਣਧਾਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਏਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ।" "ਉਸ ਨਿੱਤ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਤ੍ਰੈ-ਵੈਦਿਕ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਓਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੁਕਸ਼ਮ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜ-ਪੁੰਜ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਗੋ-ਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਦਿਕਾਰਣ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਓ, ਹੇ ਸੂਰਜ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਤੇਜ-ਪੁੰਜ ਵਿੱਚੋਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤਾਮੇ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਤੇ ਅਪਨੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ, ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" ਉਹ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਗੁੱਡੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ...