ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹ्मਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਯੋਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਖਾਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਧ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਗਤ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਜਾਣਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਹੀ ਸੂਰਜ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੀ ਜੀਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ—ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਤੇ ਯੁਗ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਦ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਰਿਆ। ਜੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਗੇ? ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਪੱਕਣਾ, ਘਾਹ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦਾ ਵਧਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇ ਸੁਗਮ ਲੋਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ; ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੂਰਜ ਨਾ ਤਪਦਾ, ਨਾ ਸੁਕਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜਲਾਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਪੀਲ-ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ; ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ; ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਫਿੱਕਾ। ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਤਾਮਬਾ-ਰੰਗੀ, ਤੇ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਜਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ-ਸਵਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ繁ਤਾ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਮ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹਨ: ਆਦਿਤਯ, ਸਵਿਤ੍ਰ, ਸੂਰਿਆ, ਮਿਹਿਰਾ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਦਿਵਾਕਰ, ਤੇ ਰਵੀ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਆਮ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਧਾਤ੍ਰ, ਭਗਾ, ਪੂਸ਼ਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਆਰਯਮਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਤਵਸ਼ਟਰ, ਤੇ ਪਰਜਨਯ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੈਤਰ ਵਿਚ, ਆਰਯਮਨ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿਚ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਜੇਠ ਵਿਚ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਆਸ਼ਾੜ ਵਿਚ, ਪਰਜਨਯ ਸਾਵਣ ਵਿਚ, ਵਰੁਣ ਭਾਦੋਂ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਵਿਚ, ਧਾਤ੍ਰ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿਚ, ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਵਿਚ, ਪੂਸ਼ਨ ਪੌਸ਼ ਵਿਚ, ਭਗਾ ਮਾਘ ਵਿਚ, ਤੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਫਾਗਣ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਆਰਯਮਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਵਿਵਸਵਾਨ ਚੌਦਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਅੱਠ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਪਰਜਨਯ, ਵਰੁਣ, ਤੇ ਆਰਯਮਨ ਵੀ ਵਿਵਸਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੀ; ਤਵਸ਼ਟਰ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਇੰਦ੍ਰ ਬਾਰਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਧਾਤ੍ਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਮਿਤ੍ਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ; ਪੂਸ਼ਨ ਨੌ ਸੌ ਨਾਲ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਏਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣਾਏਣ ਵਿਚ ਘਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਜਗਤ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌਵੀ ਨਾਂਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂਮਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੁਣੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ: ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਂਮਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਉਹ ਨਾਂਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੁਪਤ, ਪਵਿਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਵਿਕਰਤਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਰਵੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਜਗਤ ਦੀ ਅੱਖ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਮ ਹਨ। ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਹਾਰਕ, ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਤਪਨਹਾਰ, ਪੀੜਨਹਾਰ, ਪਵਿਤਰ, ਤੇ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਥਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਵੀ ਨਾਂਮ ਰਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤਨ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਧਨ ਤੇ ਯਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ, ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗਾ, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਪਵਿਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ, ਬੋਲ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ, ਹਵਨ, ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ ਮੰਤਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਪਣ ਮੰਤਰ, ਤੇ ਯਜਨ ਮੰਤਰ—ਇਹ ਵੀ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਦੇਣ, ਦਾਨ, ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਜਤਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਫਲ-ਦਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜੋ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਜੋ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਪਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਮਹਾਨ ਚਮਕ, ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ, ਤੇ ਜਲਾਲ, ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਇਸ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।" ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਨੇ ਸਠ ਉਤਮ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ; ਆਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੁ, ਵਿਨਤਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੀ।