ਇੱਕ ਵਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੀਆ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਏ ਜਲਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕਤਾ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਅਨੇਕਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼—ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਸਦੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਅਮਰ, ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਠ, ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਰਭ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਠ; ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੇਵਯਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਕੜੀ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੱਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਭਾਗ ਸੁਣਾਇਆ; ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਪੁਰਾਤਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਠ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਸੁਣਨਯੋਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ; ਪਰ ਇਹ ਅਸੂਰਜ-ਭਕਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਨਿਤ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲਕੜੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਝਟਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਿਯਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਸ਼੍ਰੇਠ, ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਤੇਜ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਵਰਗਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਤੀਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਹੁਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਰਖਾ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅਨ, ਅਤੇ ਅਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਵਾਂ-ਜਾਵਾਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਉਹ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਯੁਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਕ੍ਰਮ, ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀਆ-ਵੱਖਰੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ; ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੱਕਣ, ਘਾਹ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸੂਰਜ ਨਾ ਤਪਦਾ, ਨਾ ਸੁਕਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਲੇਟੀ ਹੈ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ; ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ; ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ; ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ; ਠੰਡੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਲਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਰੰਗ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਸੂਰਜ ਸੰਪਨਤਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਠ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਮ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਹਨ: ਆਦਿਤਯ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਸੂਰਯ, ਮਿਹਿਰਾ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਦਿਵਾਕਰ, ਅਤੇ ਰਵੀ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਰਯਮਨ ਵਿਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਜੈਸ਼ਠ ਵਿੱਚ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਆਸ਼ਾਢ ਵਿੱਚ; ਪਾਰਜਨਯ ਸ਼ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ, ਵਰੁਣ ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਵਿੱਚ, ਧਾਤ੍ਰ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ; ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਸ਼ਨ ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ, ਭਗਾ ਮਾਘ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਫਾਲਗੁਨ ਵਿੱਚ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਆਰਯਮਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਕਥਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਸਮੇਂ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।