ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਰੂਪ ਰੋਸ਼ਨ ਸੂਰਜ ਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਰੂਪ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਵਾਂ ਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਰੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਵਾਂ ਰੂਪ, ਮਿਤ੍ਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਈ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਰੂਪ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਤ੍ਰਾ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਸਵਿਤਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਆਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰੂਪ ਭਗਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਇਹ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਮ ਜੀਵ ਵਾਂਗ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਰਜ਼ ਸੂਝਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰੁਣ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਮਿਤ੍ਰਾ, ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ। ਉਹ ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨ ਅੰਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, "ਉਹ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ?" ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ। "ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੋਕ ਤੇਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ।" "ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੱਸਣੀ ਪਵੇਗੀ; ਇਹ ਪਰਮ, ਨਿਤ੍ਯ ਰਜ਼ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਸੂਖਮ, ਅਗਿਆਤ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਚਲ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇੰਦਰਿਆਂ, ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਰਾ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹੀ ਧੰਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਬੁੱਧੀ, ਯੋਗ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਅਤੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰਵ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜੋ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਦੇਹ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਮੇਰਾ, ਤੇਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਕੰਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।" "ਸੰਸਾਰ ਉਸਦਾ ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਹੈ; ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਉਹ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖੇਤਰਾ ਗਿਆਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਅਨੇਕ ਤੇ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, 'ਮਹਾ-ਪੁਰਸ਼' ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ, ਲੱਖ ਵਾਰੀ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰੀ ਰਚਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹਵਾ, ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ, ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।