ਵਾਤਾਪੀ, ਨਾਮੁਚੀ, ਇਲਵਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਅੰਜਿਕਾ, ਨਰਕ ਅਤੇ ਕਾਲਨਾਭ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾਨਵ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸ੍ਵਰਕਲਪ ਵੀ ਦਾਨੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧਾਵਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੈਤ੍ਯ ਸੰਹ੍ਰਾਦਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਨਾਮਕ ਦੈਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਿਵਾਤਕਵਚ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪੁੱਤਰ ਮਣਿਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਭੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਜੈਯ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਾਮਰਾ ਦੀ ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਸ਼੍ਯੇਨੀ, ਭਾਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ, ਸ਼ੁਚਿਗ੍ਰਿਧ੍ਰਿਕਾ। ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਨੇ ਉੱਲੂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਨੇ ਬਾਜ, ਭਾਸੀ ਨੇ ਬਗਲੇ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰੀ ਨੇ ਗਿੱਧ, ਸ਼ੁਚਿ ਨੇ ਜਲਚਰ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ ਨੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਘੋੜੇ, ਊਂਠ ਅਤੇ ਗਧੇ ਵੀ ਤਾਮਰਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ। ਗਰੁੜ, ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ ਸੀ। ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸੱਪ ਹੋਏ। ਕਦ੍ਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਲਵਾਨ, ਅਨੇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤක්ෂਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਦਮ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼੍ਵਤਰਾ, ਏਲਾਪੱਤਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯਾ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਗ ਹਨ। ਮਹਾਨੀਲ, ਮਹਾਕਰਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਕੁਹਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਸੁਮੁਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਕਪਿਲ, ਵਾਮਨ, ਨਹੁਸ਼, ਸ਼ੰਖਰੋਮ ਅਤੇ ਮਣਿ—ਇਹ ਵੀ ਉੱਤਮ ਨਾਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਖੇ, ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪੂਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਦੰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਰਾ ਨੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਲਤਾ, ਬੇਲ ਅਤੇ ਘਾਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਖਸਾ ਨੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਿਸ਼੍ਟਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਥਾਵਰ (ਅਡੋਲ) ਅਤੇ ਜੰਗਮ (ਚਲਣ ਵਾਲੇ) ਜੀਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਏ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਆਪਕ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਰਚੀ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਮਨ-ਸੰਭਵ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ। ਤਦ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਿਆਨਕ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—"ਜੇ ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗਰਭ ਧਾਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਗਰਭ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਪਰਤਿਹਤ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਵੀ ਨਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤ੍ਰੁਟੀ ਆ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਵੇਖਿਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋਏ ਬਿਨਾਂ, ਸੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਜਰਪਾਣੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰਭ ਰੋਣ ਲੱਗਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਿਹਾ, "ਰੋ ਨਾ।" ਇਉਂ, ਉਹ ਗਰਭ ਸੱਤ ਭਾਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਗ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਮਘਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਰੁਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕੱਵੰਜਾ (51) ਦੇਵਤਾ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਐਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਅਣਮਾਪੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਹਰਿ, ਮਹਾਨ ਨਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿੱਤੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਾਰਜਨਯਾ, ਸੂਰਜ, ਅਨੰਤ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜੀਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਿਰ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਵੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੂ ਨੂੰ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵੰਡਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।