ਇਕ ਅਟੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਤਰਣਹਾਰ—ਜੋ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ-ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਚਯੁਤ—ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਰਤ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਪਰ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਕੇ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੇਲੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਟੱਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਸੁਖਮ, ਜਗਤ ਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਤੇ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਨਯ ਲੋਟਸ-ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਕਾਰਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਤੇ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚੈਤਾ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮਹਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੱਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਦਾ-ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਿਕ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਸਭ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਪਾਣੀ ਨਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ।' ਉਹ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸਰਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਨਮਿਆ; ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਜਨਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ; ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਥੇ, ਸਮੇਂ, ਮਨ, ਬੋਲ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਤੇ ਸੁਖ ਬਣਾਇਆ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ। ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੁਇਜ। ਸਕੰਦ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ, ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਇਕੱਤ ਕਰਕੇ, ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ। ਕਰਮ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ; ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਬਦਲ, ਲਾਲ ਧਨੁਸ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ ਵੀ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਪਰਜਨਯ, ਵਰਖਾ ਦੇਵਤਾ। ਯਜ, ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਾਧਿਆ, ਦੇਵਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਜਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੀਵ ਵਧੇ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਰਦ ਬਣਿਆ, ਦੂਜਾ ਔਰਤ। ਉਸ ਔਰਤ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਾਨਵੁ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 'ਮਨਵੰਤਰਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਸਮਾਂ ਮਨ-ਜਨਮੇ ਮਾਨਵ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਵਿਰਾਜ, ਪ੍ਰਭੂ-ਪੁਰਖ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਪਰ ਉਹ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਆਪਵਾ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ। ਆਪਵਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਸਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਪੁਰਖ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, 'ਮਾਨਵੁ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ 'ਮਨਵੰਤਰਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।